Topstuk voorgesteld: Parijse chansons in een Tongers begijnhof

24-12-2013

Enkele muziekfragmenten uit het Tongers Stadsarchief werden in 2007 erkend als Vlaams topstuk. Ook stukjes van oude perkamenten muziekdragers hebben een eigen verhaal; in dit geval zijn ze van belang voor een inzicht in de ontwikkeling van de Franco-Vlaamse polyfonie.

Het Stadsarchief van Tongeren bezit diverse fragmenten en losse bladen die men terugvond in boekbanden. Daar werden ze eertijds gebruikt als materiaal om de boekbanden te verstevigen. Enkele van deze stukken trekken de aandacht omwille van de grootte van de vellen. Men vond deze vellen terug in de boekband voor het archief van het Begijnhof van Tongeren (Archief van de Infirmerie. Boekhouding, 1439), waar ze als kaft dienst deden. Voor onderzoekers van de middeleeuwen zijn deze fragmenten belangrijke bronnen. Vaak worden de boekbanden gedemonteerd om de fragmenten apart te kunnen bewaren. Soms kan de geschiedenis van zo’n fragment getraceerd worden en kan men de vorige eigenaar of de auteur identificeren.

Professor Karl Kügle heeft deze fragmenten met muzieknotatie (rode vijflijnige notenbalken, zwarte mensurale notatie) uitgebreid onderzocht. Vooral op basis van de afmetingen van de vellen (290150 mm; 285105 mm), de snijvlakken en de soms onvolledige muzieknotatie kan worden aangenomen dat het om fragmenten van twee verschillende rollen of rotuli gaat. Rotuli met muzieknotatie zijn uitzonderlijk.

De muzikale inhoud van de fragmenten biedt extra informatie: ze bevatten Franse chansons uit de 14de eeuw. Concordantie kan voorlopig twee werken identificeren: een van een anonieme componist, een van Guillaume de Machaut (ca. 1300 – 1377). De andere chansons zijn unica en vormen een aanvulling op het repertoire aan Franse chansons uit deze periode. De aanwezigheid van de bijna eigentijdse Franse of zelfs Parijse chansons in Tongeren is opmerkelijk.

Op basis van handschriftenonderzoek en van de aanwezige muziek dateert men de fragmenten omstreeks 1375 en neemt men aan ze in Parijs of een andere Noord-Franse grote stad werden vervaardigd. Hun aanwezigheid in Tongeren ten laatste in de vroege 15de eeuw, getuigt over de verspreiding van de muziek uit de ars nova. Op basis van deze fragmenten en andere bronnen kan worden aangenomen dat de circulatie van deze muziek mee de ontwikkeling van de Franco-Vlaamse polyfonie heeft gestimuleerd. Of hoe enkele perkamenten snippers belangrijke informatie over het lokaal muziekverleden kunnen bevatten.

Bibliografie:

  • KÜGLE, K., Fourteenth- and Fifteenth-Century Music Fragments in Tongeren. The Fourteenth-Century Music Fragment, in Hagg, B., Daelemans, F., Vanrie, A., Musicology and Archival Research, Brussel, 1994, p.472 – 521.
  • SCHREURS, E., Anthologie van muziekfragmenten uit de Lage Landen, Peer 1995, p. 22 – 23. – met foto’s van een van de fragmenten.
24-12-2013

Stel een vraag

Heb je vragen of wil je weten wat CEMPER voor je kan betekenen? Laat van je horen!
CEMPER vzw
Zoutwerf 5
B‑2800 Mechelen
O. nr. 0683 772 202
RPR Mechelen